Çanakkele’de bulunan Gelibolu Yarımadası’nda, Çanakkale Savaşları’nda hayatlarını kaybeden birçok asker olmuştur. Bu askerlerin anılarını yaşatmak ve yeni nesillere aktarılmalarını sağlamak adına yarımadasının çeşitli noktalarında anıtlar ve şehitlikler inşa edilmştir.

Akbaş Şehitliği

Akbaş Şehitliği, Gelibolu – Eceabat yolu üzerinde Eceabat’a 12 km, Gelibolu’ya ise 35 km uzaklıkta olan bir şehitliktir. OPET’in Tarihe Saygı Kapsamı‘nda düzenlediği Akbaş Şehitliği, ilk olarak 1945 yılında inşa edilmiştir. Yeni halinin 2013 yılında bitirildiği şehitlikte, tedavi edilemeyip şehit olan 1,213 askerden 459 şehidin ismi dik taşlarda, 754 şehidin ismi ise arkadaki rölyefin iki yanında yazılıdır.

Türk kumandanları, kumanda etmesini, Türk askeri ölmesini bildi. Harbi kazanışımızın sırrı bundan ibarettir. – Mustafa Kemal Atatürk

Çanakkale Savaşı sırasında, seyyar hastanelerdeki yaralı askerlerden tedavisi mümkün olanlar cephe ve cephe gerisindeki hastanelere, yarası ağır olanlar ve tedavi süreci uzun sürecek olanlar Ağadere ve Akbaş iskelelerindeki yaralı nakliye istasyonları olarak çalışan nakliyat hastanelerine sevk edilmekteydiler. Yaralılar, İstanbul ve Marmara kıyılarındaki hastanelere buradan götürülürlerdi.

Tam olarak bir hastane kompleksi olan Akbaş, Çanakkale Savaşı’nda önemli bir vazifeyi yerine getirmekteydi. 1915 yılında Arıburnu ve Anafartalar mıntıkasında ağır yaralanan askerler İstanbul’daki Selimiye Kışlası’na götürülecekti. Akbaş İskelesi’nde 1881 yapımlı, 110 metre uzunluğundaki Halep isimli gemi beklemekteydi. O gün, Kızılay gemisinin taşıyabileceği kapasitenin üzerinde yaralı olması sebebiyle ağır yaralı 200 asker Halep’e bindirilmişti.

Yüzbaşı Martin Eric Dunbar Nasmith komutasındaki İngiliz HMS E11 denizaltısı, Osmanlı donanmasının en önemli gemilerinden biri olan Barbaros Hayrettin zırhlısının da içinde bulunduğu 90’ın üzerinde gemiyi batırmıştı. 25 Ağustos 1915 sabahı Nasmith, Kızılay vapurunu es geçerek, üzerinde hiçbir amblem olmayan diğer vapura torpidoyu ateşlemişti. Bu vapur, İstanbul’a gitmek için seyre hazır halde bekleyen Halep vapuruydu. Ön kısmından isabet alan vapur sulara gömüldü ve içindeki tüm askerler şehit oldu. Denizden çıkarılan askerler, kanlı giysileriyle, şehitliğin arkasında kalan alana gömüldüler.

Madam Erika

Akbaş Şehitliği’nin yanındaki yol, sizi Madam Erika‘nın mezarına götürür. Doktor Yüzbaşı Ragıp Bey’in eşi olan Alman hemşire Madam Erika, Çanakkale Savaşı sırasında bir yandan yaralı askerleri tedavi etmeye çalışırken, bir yandan da Yalova köyündeki kadınlarla iletişim kurarak kıyafet, yorgan, çadır gibi ihtiyaç malzemelerinin dikilmesini ve teminini sağlarmış.

Fakat 26 Eylül 1915’te kendisine isabet eden bir top mermisi ile hayatını kaybetmiştir. Mezar taşının üzerinde şu ifade yer alır.

İfa-yı vazife esnasında top mermisi ile terk-i hayat eden Madam Doktor Ragıp Bey’in hâb-gâh-ı ebedisi 4/1331 Kanun-ı Evvel 17/1915

Kesikdere Şehitliği

Çanakkale Savaşı sırasında yoğun mücadele veren askerlerin şehit edildiği noktalardan birisi Kesikdere Şehitliği‘nin bulunduğu noktadır. 57. Piyade Alay Şehitliği’nin sağında yer alan vadideki bölgede yer alan Kesikdere Şehitliği’ne, 57. Alay Şehitliği’nin hemen yanındaki aşağı doğru inen merdivenlerle ulaşılır.

57., 27., 64. ve 18. alaylara mensup askerlerin yattığı şehitliğin bulunduğu vadi, karşılıklı siperlerin birbirlerine en yakın olduğu noktalardan biridir. Özellikle 25 – 27 Nisan günlerinde, itilaf devletlerinin Çanakkale Kara Savaşları’nı başlattığı günde yoğun savaş geçirmiş, aynı şekilde yoğun şehit vermiştir. Çevresindeki kitabelerine göre, 1115 askerin kimlik bilgileri tespit edilen şehltlik 2006 yılında tamamlanmış ve hizmete açılmıştır.

Lone Pine Mezarlığı ve Anıtı

25 Nisan 1915 tarihinde başlayan kara savaşlarının takibinde, Avustralyalıların ve Yeni Zelandalıların yaptığı çıkartmalarla yoğun savaşların yaşandığı Kanlısırt’ta birçok asker hayatını kaybetmiştir.

İngilizler bu bölgede bir çam ağacı ile karşılaşmışlar ve buraya Yalnız Çam anlamına gelen Lone Pine adını vermişlerdir. Burada yaşanan savaş Avustralya tarihindeki en kanlı ve zorlu savaş olan Kanlısırt Muharebesi‘nin yapıldığı nokta olarak tarihe geçmiştir.

Bu alan geniş bir arazi üzerindedir. 25 Nisan günü Anzaklar bu alanı işgâl etmiş, ancak 27. Alay’ın taarruzuyla yerleşme imkânı bulamamışlardır. 25 – 28 Nisan ve 1 – 19 Mayıs günleri arasında Kanlısırt çok şiddetli çarpışmalar yaşamış, taraflar büyük kayıp vermiştir. Özellikle 6 Ağustos’taki başarılı hücum sonucunda Türklerin bazı siperleri Anzakların eline geçmişti.

Mehmetçiğe Saygı Anıtı’ndan sonra karşımıza çıkan, Yeni Zelandalı ve Avustralyalı askerlerin ağırlıkta olduğu bu mezarlıkta, binlerce askerin anısı yaşamaktadır. Yarı sembolik olan mezarda, kimliği belirlenen 668 ve kimliği belirlenemeyen 499 kişi yatmaktadır.

Bu makaleyi beğendiniz mi?

Sorularınız varsa aşağıdaki yorum bölümüne sorabilirsiniz. Bu tip gezilerimizi anlık takip etmek için bizi @rotasenin Instagram hesabından takip edin. Beğendiyseniz aşağıdaki sosyal mecralara tıklayın ve arkadaşlarınızı da bu makaleden haberdar edin.