Binlerce yıllık köklü tarihiyle birçok medeniyete ev sahipliği yapması ve Kafkaslara açılan İpek Yolu üzerinde olması nedeniyle kültürel zenginliğie sahip bir şehir. Rusların Anadolu’dayken 40 yıl karargah olarak kullanması mimari açıdan da gelişmesini sağlamış. Kars tabii ki bunlardan ibaret değil. Gezdikten sonra tüm önyargıları yıkan bir özelliğe sahip. Hem yaz günü, hem kış günü ayrı bir tadı olan Kars’ta gezilecek onlarca güzel tarihi yer bulunuyor. Kars ile ilgili her şeyi anlattığımız Kars gezi rehberine buyrun.

Kars tarihi:

Şehri gezmeden önce tarihinden kısaca bahsedelim. Kars şehri birçok defa kuşatmalara ve işgallere karşı mücadele veren bir şehir. 11. yüzyılda Selçuklu Sultanı Alparslan tarafından fethedilmiş, ancak 14. yüzyılda Timur tarafından yerle bir edilmiş. Lala Mustafa Paşa‘nın Kars’ı Osmanlı devletine katmasıyla birlikte Kars Kalesi yeniden inşa edilmiş ve kalenin çevresine Osmanlı’nın her şehirde inşa ettiği camiler, hamamlar, köprüler yaptırılmış. Bu nedenle Kars Kalesi’nin de içinde olduğu Kaleiçi Mahallesi, Osmanlı eserlerinin görüleceği yerdir.

19. yüzyılda Osmanlı ile Rus arasındaki anlaşmazlık bir savaşa dönüşmüş. Kars’ı işgal etmek isteyen Rusların ilk saldırısı 1853 ve 1855 yıllarında olmuş. Fakat büyük bir direnişle karşılaşmışlar ve işgal edememişler. Dönemin padişahı Sultan Abdülmecit, Kars’ı, bugün Topkapı Sarayı‘nda sergilenen bir gazi madalyasıyla ödüllendirmiş. Ancak Kars 1877 yılında Ruslar tarafından işgal edilmiş ve 1918 yılına kadar Rusların Kars üzerindeki egemenliği devam etmiş. 40 yıl boyunca burada ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde binalar, yollar, sokaklar yapmışlar. Ruslar Osmanlı’yı terk ettiğinde 8 aylık küçük bir cumhuriyet kurulmuş bu bölgede. Cenubi Garbi Kafkas Demokratik Cumhuriyeti, 8 ay sonunda İngiliz işgaline kadar devam etmiş. Kurtuluş Savaşı’nda Kazım Karabekir Paşa, Kars’ı İngilizlerin elinden almış ve 1921 yılında imzalanan Kars Antlaşması sayesinde Moskova Antlaşması temel alınarak Kars’ın doğu sınırı net bir şekilde belirlenmiş.

Türkiye’nin yükseklik ortalaması en yüksek ve en soğuk olduğu, soğuğun en erken başladığı, karın ilk görüldüğü illerinden biridir Kars. Kars’ın rakımı 1750 metrelerde olduğundan yılın birçok ayı soğuktur. Soğuk mevsimde keskin bir soğuğu var buranın. Havasının soğuğu sokaklarında, binalarında da görülüyor. 1877 – 1878 Osmanlı Rus Savaşı’ndan sonra 40 yıl boyunca Rus egemenliği altında kalan Kars’ta Rus mimari tarzını görmek çok zor değil.

Kars ismi nereden geliyor?

Kars şehri, Türkiye’deki en eski Türkçe il adına sahip bir şehrimiz. Kars isminin Karsaklardan geldiği söyleniyor. Tarihi kaynaklara göre bölgenin ilk sakinleri Doğu Anadolu ve Azerbaycan’a yerleşen Huriler. Urartular ve İskitlerden sonra Partlar bölgeye egemen olmuş ve Karsaklı Beyliği’ni kurmuşlar ve yaklaşık 700 yıl boyunca bölgede hüküm sürmüşler. Bir inanışa göre Kars ismi bu beylikten geliyor. Başka bir inanışa göre de Gürcü dilinde Kapı kenti anlamına gelen Karis Kalaki’den geliyor. Ticari yönden iyi bir konumda olan Kars şehri Selçuklular, Gürcüler, Moğollar, Karakoyunlular tarafından ele geçirilmiş ve son olarak Osmanlı İmparatorluğu’nun topraklarına katılmış.

Kars büyük bir yer, çevresindeki yerlere arabasız gidilemiyor. Ama Kars’ın şehir merkezi ve şehir merkezinde gezilecek yerler birbirine yakın olduğundan Kars’ta yürüyerek şehir turu yapabiliyor ve her yeri gezebiliyoruz. Kars’ta gezilecek çok da bir yeri varmış gibi görünmüyor, ama biraz içine girince gezilecek, görülecek çok güzel tarihi binaların olduğunu göreceksiniz. Şehir merkezini gezmek için yarım gün bile yeterli olabilir.

Hasan Harakani Türbesi ve Evliya Camii

Kaleiçi Mahallesi’ne Seyyid Ebu’l Hasan Harakani kapısından girdiğinizde genişçe bir avluya varmış oluyorsunuz. Bu avluda Hasan Harakani Türbesi ve Evliya Camii bulunuyor. Hasan-ı Harakani, Mevlana’dan 200 yıl önce yaşayan ve Nakşibendi, Yesevi ve Mevlana’nın manevi hocalarından. Ebu’l Hasan Harakani, Türkmenistan’dan Anadolu’ya Selçuklu akınları sırasında bölgeye gelmiş ve Bizans ordusu ile yapılan savaşta hayatını kaybetmiş. 16. yüzyılda Kars’ı yeniden inşa eden Lala Mustafa Paşa da türbeyi yaptırmış. Türbeye girdiğinizde ilk odada sol tarafta Kaleiçi Mahallesi’nin küçük bir maketi de var. Hangi tarihi yapının nerede olduğu konusunda fikir sahibi olabilirsiniz. Türbenin yan tarafında da yine Lala Mustafa Paşa tarafından yaptırılan Evliya Camii bulunuyor. Daha sonra, bir kapısından girdiğimiz avlunun, Sultan Alparslan Kapısı adındaki diğer kapısından çıkıyoruz.

Tarihi Kars Hamamları ve Taşköprü

Mazlum Ağa Hamamı, diğer adıyla Topçuoğlu Hamamı, Muradiye Hamamı ve Cuma Hamamı 17. ve 18. yüzyılda yapılmış hamamlardır. Hepsi de akarsu kenarına inşa edilmiş. Günümüzde bu hamamlar kullanılmıyor, ancak bazılarında restorasyon çabası var. İçerileri terkedilmiş ve parçalanmış durumda.

Kars Kalesi'nden Osmanlı Türk Hamamları ve Taş Köprü

Taşköprü ise 18. yüzyıldan beri ulaşımı sağlıyormuş. Daha öncesinde yine aynı yerde bulunan köprü, Ermenistan ile Türkiye’nin sınırını belirleyen Arpaçay’a dökülen Kars Çayı’na dayanamayarak yıkılmış ve sonrasında yeniden yapılmış.

Kars Kalesi

Taş Köprü’yü geçtikten sonra Kars Kalesi‘ne doğru yol alıyoruz. Yokuş yukarı tırmanacağımız için Kars Kalesi’ne kadar çıkmak biraz yorucu olabilir. Ancak Kars ovasını tepeden mutlaka görmek gerekiyor. Kaleiçi Mahallesi’ndeki Osmanlı yapılarını, Rus egemenliğinde kurulan ızgara sistemli sokaklarını en iyi buradan görebiliyoruz. Kars Kalesi’nin dış görünümü daha güzel olmasına rağmen, manzarası için kaleye kadar tırmanmak gerekiyor.

Kars Ulu Camii

Kaledeki manzarayı yeterince izledikten sonra aşağıya, Kars Ulu Camii‘ye doğru ilerliyoruz. Caminin dramatik geçmişini öğrenince içimizi hüzün kaplıyor. Caminin dış cephesine dikkat ederseniz, bazı taşları koyu renkte. Koyu renkte olanlar caminin eski ve orijinal taşları. Yaklaşık 100 yıl önce Ermeni taşnak çeteleri, Karslı vatandaşları anlaşma yapmak üzere buraya çağırarak hapsetmiş ve camiyi ateşe vermişler. Duvarlarda hala kan izleri görülebiliyor.

Kars Ulu Camii
Kars 12 Havariler Kilisesi

Kümbet Camii

Kars Ulu Camii’nin yanındaki kümbet tarzı yapı ise ilk olarak bir kilise niyetiyle inşa edilmiş. Bölgenin en eski yapılarından biri olan 12 Havariler Kilisesi 10. yüzyılda yapılmış. Selçuklu anıtmezarlarına benzediği için camiye çevrildiği dönemlerde Kümbet Camii olarak adlandırılmaya başlanmış. Koyu renkli bazalt taşı ile birlikte hem dini hem de mimari olarak Türkiye’den ve yabancı ülkeler tarafından oldukça rağbet görüyor.

Kars’ın neyi meşhur?

Kars’ta ne yenir? Kars şehri, zengin Kars mutfağı sayesinde birçok yöresel tat barındıran yerlerden biri. Kars’a gidince kaz eti yenir, gravyer peyniri ve Kars kaşarı satın alınır. Hatta süzme balı da tercih edilir. Biz de peynir satın aldık. Kars’ta alışveriş yapılan peynircilerin en popüleri Halit Paşa Caddesi’ndeki Büyük Zavotlar. İsterseniz tüm peynircilerde olduğu gibi ürünleri küçük bir ücret karşılığı evinize kargo ile de gönderebiliyorsunuz.

Gravyer peynirinin asıl memleketi İsviçre. İsviçre’nin Gruyere kasabasından almış ismini. Rusların bir süre Kars topraklarında kalması gravyer peyniri kültürünü bu topraklara da aşılamış. İnek sütünden yapılması da Kars bölgesinde üretimini artırmış. Gravyer peynirini üretmek kolay değil, 5 aylık bir süreçten geçerek sofralarda yer bulabiliyor. Gravyer peynirlerinin delikli olduğunu mutlaka görürsünüz peynircilerde. Onlar bakterilerin oluşturduğu delikler. Yapım aşamlarından biri olan sıcak işlemler özellikle bu bakterilerin artırılması amacıyla yapılıyor. Sıcaktan soğuk ortamlara geçen peynirlerdeki uyutulan bakteriler midemize indiğinde harekete geçiyor ve bağışıklık sistemimizde olumlu etki yaratıyor.

Kars’a ne zaman gidilir?

İşte Kars için önemli bir soru. Kars, yılın çoğu zamanını soğuk olarak geçiren bir şehir. Yaz aylarında en yüksek sıcaklık 25 derecelerde seyreder. Kış aylarında ise en yüksek sıcaklık artılara bile çıkmaz, ama geceleri -35’i bile görebilirsiniz. Buranın soğuğunu gözardı etmemek gerek. Kışın gidiyorsanız sadece üstünüze değil, içinize de içlik gibi kıyafetler giymeniz gerekiyor. Kars seyahatinizde yanınızda mutlaka nemlendirici el, yüz ve dudak kremi bulundurun ve sık sık kullanın. Ayrıca telefonlarınızın, fotoğraf makinenizin bataryaları soğuktan dolayı normalden çok daha hızlı bir şekilde azalabilir. Bu nedenle cihazlarınızı da soğuktan muhafaza edin. Sorunun cevabına gelecek olursak kışın ve yazın ayrı ayrı tadı vardır Kars’ın.

Kars’ta nerede kalınır?

Kars’ta konaklamak için biz merkezde yer alan Kars Konak Otel‘i seçmiştik. Olumsuz herhangi bir durumla karşılaşmadık, üstelik kahvaltısı da güzeldi. Doğu Ekspresi yaptığımız zaman en uygun fiyatlı otel bu olduğu için burayı seçmiştik. Bölgede Hotel Katerina Sarayı  opera ve konservatuar binası olarak kullanılan Cheltikov Hotel en çok tercih edilen Kars otelleri arasında. Kars’taki otellerin ve pansiyonların tam listesine buradan ulaşabilirsiniz. Biraz daha ucuza konaklamak isterseniz Kars Merkez Öğretmenevi‘nde şansınızı deneyebilir ya da önceden rezervasyon yaptırarak erken davranabilirsiniz.

Kars nerede ve nasıl gidilir?

Kars’a ulaşım için farklı seçenekleriniz bulunuyor. Kars Harakani Havalimanı bu seçeneklerden biri. Şehir merkezine 7km, oldukça yakın. Ama sefer sayısı az olduğundan size uygun uçak olup olmadığına bakmak lazım. Havalimanından uçuş saatlerine göre şehir merkezine 5TL karşılığında götüren servisler bulunuyor. Kars’a otobüs ile ulaşım da mümkün. Kars’a giden otobüs firmaları var, ancak yolculuklar uzun sürebiliyor. Uzun seyahatlerden hoşlanıyorsanız otobüsü tercih edebilirsiniz.

Gezmeyi sevenler için en iyi seçenek Doğu Ekspresi’ni kullanmak. Ankara’dan kalkan ve 1 günde Kars’a varan Doğu Ekspresi treni harika manzaraları ve unutulmaz keyfiyle en azından bir kere yaşamanız gereken bir deneyim. Erzincan ve Erzurum’dan da geçen Doğu Ekspresi Kars’a gitmek için güzel bir bahane olabilir.

Kars’a özel aracınızla da rahatlıkla gelebilirsiniz, ama caddeleri, sokakları araçla gezmek için iyi bir seçenek değil. Zaten küçük olan şehir merkezinde yeterince araç bulunuyor ve bu da küçük çapta bir kaosa neden olabiliyor. Açıkça söyleyebilirim ki Kars merkezi mutlaka yürüyerek gezilmeli.

Kars, çevre illere kuş uçuşu mesafe yakın olsa bile tek ulaşım araçla olduğu için sonuç çok farklı. Kısıtlı ve zorlu ulaşım yapısı sonucu yakın mesafede görünse bile uzun saatler sürebilir Kars’a ulaşım. Mesela Artvin Kars arası 240km (4sa). Van’a olan uzaklığı 430km (5sa 40dk), Erzurum Kars arası 200km (2sa 30dk), Ardahan Kars arası ise 80km (1sa). Size bir de gereksiz bir bilgi vereyim. Türkiye’nin bir ucundaki Kars’a Türkiye’de en uzak şehir 1680km (18sa) ile Edirne olarak bilinse de, Bodrum Kars arasındaki mesafe tam 1750km’dir (20sa 30dk).

Kars’ta gezilecek yerler nereler?

Kars merkezi haricinde, Kars sınırlarında gezilecek ve görülecek birkaç yer daha var. Ani Harabeleri, Çıldır Gölü, Sarıkamış önemli yerler, ama buralara gitmek için araba kiralayın ya da kendi aracınızla ulaşımı sağlayın ve rahat rahat gezin.

Kars’tan Kars Havalimanı’na nasıl gidilir?

Kars merkezden Kars Havalimanı’na ulaşmak için seyahat acentelerinden destek almanız gerekiyor. Konak Otel’den çıkınca sağda az ileride THY ve Pegasus yazan bir seyahat acentesi var. Uçuşsaatinizi söyleyerek size en uygun kalkacak servis saatini belirtiyorlar. Havalimanı 8 kilometre uzaklıkta ve oraya ulaşmak için en uygun yol bu. Servis ücreti kişi başı 5TL. Fiyat olarak da gayet makul.

Bu makaleyi beğendiniz mi?

Sorularınız varsa aşağıdaki yorum bölümüne sorabilirsiniz. Bu tip gezilerimizi anlık takip etmek için bizi @rotasenin Instagram hesabından takip edin. Beğendiyseniz aşağıdaki sosyal mecralara tıklayın ve arkadaşlarınızı da bu makaleden haberdar edin.