Çırağan Caddesi’nin kalabalığından sıyrılıp hemen sağa, Yahya Efendi Çıkmazı’na saptığınız an İstanbul’un temposu bir anda geride kalıyor; dik bir kıvrımla tırmanan bu taş yol sizi doğrudan 16. yüzyıldan kalan, yeşillikler içine gizlenmiş mescidi, türbesi ve haziresiyle çok özel bir külliyeye ulaştırıyor. Burası günümüzde de hem ibadet edilen hem de nefes almak ve dua etmek için uğranan çok canlı, huzurlu bir manevi durak.
- Konum: Beşiktaş, Yıldız Mahallesi (Çırağan Sarayı’nın hemen karşısındaki yamaçta kalıyor).
- Giriş Ücreti: Herhangi bir giriş ücreti bulunmuyor.
- Açılış Saatleri: Klasik bir müze saatine bağlı değil; namaz vakitlerine ve gün içerisindeki doğal ziyaret akışına göre açık tutuluyor.
- Fiziksel Zorluk: Caddeden yukarı çıkarken kısa, dik ve dar bir yokuş var.
- Kıyafet Kuralı: Aktif bir ibadethane olduğu için cami kuralları geçerli; başörtüsü ve vücudu örten uygun kıyafetler gerekiyor.
Çırağan'dan Külliyeye Ulaşım ve Yokuş
Sahil yolunda yürürken Çırağan Sarayı’nın hemen karşısına denk geldiğiniz noktada, Yıldız Korusu’nun yamacına doğru uzanan dar bir sokak göreceksiniz. Birkaç dakika tempolu şekilde tırmanmanız gereken bu yokuş, külliyenin girişine varmanın en kestirme ve bilinen güzergâhıdır. Fakat yol daracık, tek şeritli bir çıkmaz olduğu için yukarı arabayla çıkmayı kesinlikle aklınızdan geçirmeyin; yukarıda hem araç çevirmek tam bir eziyete dönüşür hem de park edebileceğiniz neredeyse tek bir boş alan dahi bulamazsınız.
En rahatı, aracınızı Beşiktaş merkezdeki otoparklara ya da sahil boyundaki uygun noktalara bırakıp sahilden yaklaşık 10-15 dakika keyifle yürüyerek yokuşun başına gelmek, ardından kalan kısmı yavaş yavaş adımlamaktır. Toplu taşımayı tercih ediyorsanız işiniz çok daha kolay; sahilden geçen otobüslere binip tam yokuşun ağzındaki "Yahyaefendi" durağında indiğinizde doğrudan giriş noktasına varmış olursunuz.
Külliye İçinde Neler Var?
Buraya adım attığınızda kafanızdaki o nizami, cetvelle çizilmiş gibi simetrik klasik külliye planlarını bir kenara bırakın. Karşınızda; vaktiyle bir şeyhin kendi inziva köşesinde adım adım genişleyen, asırlık ağaçların ve setlerin arasına serbestçe dağılmış türbesi, ahşap mescidi, çeşmesi ve ulu mezar taşlarıyla son derece sıcak ve organik bir yapı topluluğu bulacaksınız.
Türbe ve Külliyenin Düzeni
Külliyenin içinde yer alan Yahya Efendi Türbesi, aslında II. Selim dönemindeki o ilk yapının yüzyıllar boyunca gördüğü özenli dokunuşlarla şekillenmiş hali. Kare planlı ve kubbeli yapının günümüze kadar ulaşan o naif çehresi, Pertevniyal Valide Sultan’ın yaptırdığı kapsamlı yenilemeye dayanıyor; geniş pencereler içeriye adım attığınızda o alışıldık türbe ağırlığından ziyade tipik bir Boğaziçi yalısının aydınlık zarafetini hissettiriyor.
İçeriye girdiğinizde tavandaki kalem işlerini, hat levhalarını ve Yahya Efendi’nin oymalı ahşap parmaklıklarla korunan sandukasını inceleyebilirsiniz. Bu ana türbe odasında Yahya Efendi’nin yanı sıra aile fertlerine ve dönemin hanedan üyelerine ait toplam 12 sanduka yan yana, bulunuyor.
Boğaz Manzaralı Hazire ve Mezarlık
Külliyenin bahçeleri ve açık kısımları, yamacın eğimine uyum sağlayarak Boğaz’a doğru kat kat inen taş setler üzerine oturtulmuş. Bu teraslar boyunca yayılan hazire, 16. yüzyıldan itibaren devrin sadrazamlarının, ilim insanlarının ve son dönem hanedan mensuplarının ebedi istirahatgâhı haline gelmiş adeta açık hava bir taş işçiliği galerisi gibidir. Avludaki taş yolda ilerlerken dikkatinizi çekecek olan 1903 tarihli zarif Yahya Efendi Çeşmesi ve hemen tekke girişindeki kütüphane binası da bu katmanlı dokunun en hoş ayrıntıları arasında.
Sarmaşıkların ve ulu ağaçların koyu gölgesiyle örtülü bu teraslar, mezar taşlarının hemen ardından sizi hiç beklemediğiniz kadar berrak ve masmavi bir Boğaz panoramasıyla baş başa bırakır. Aşağıdaki sahil yolunun o hiç durmayan kornaları ve kalabalığı varken, burada sadece yaprak hışırtılarını ve uzaktaki gemilerin sesini duyarsınız.
Ziyaret Kuralları ve Edep
Unutmamak gerekir ki burası vitrinli bir müze alanı değil; yüzyıllardır süregelen ruhaniyetiyle yaşayan, ibadet edilen bir dergâh ve dua kapısıdır. Dolayısıyla içeri girerken bir camiye girer gibi ayakkabılarınızı kapıda bırakmanız, giyim kuşamınıza özen göstermeniz beklenir. Hanım ziyaretçilerin başlarını örtmesi ve toparlayıcı kıyafetler giymesi, erkek ziyaretçilerin de şort ya da kolsuz tişört gibi parçaları tercih etmemesi buranın adabındandır. Kapıda her zaman yedek örtü ya da şal kalmayabiliyor, o yüzden yanınızda kendi şalınızı bulundurursanız kapıda zor durumda kalmazsınız.
Mescit ve türbe içerisinde sessizliği korumaya, dar koridorlarda ve kapı ağızlarında ibadet eden veya dua okuyan insanların önünü kapatmamaya özen göstermelisiniz. Sandukaların bulunduğu odada fotoğraf çekimi ortamın yoğunluğuna ve görevlilere göre kısıtlanabiliyor; flaş patlatmak, insanları rahatsız edecek şekilde video kaydı almak veya dua edenleri kadraja sokmak buranın mahremiyetine hiç uymayan hareketlerdir.
Yahya Efendi Kimdir?
1495 Trabzon doğumlu olan Yahya Efendi, Kanuni Sultan Süleyman’ın bizzat sütkardeşidir. Şehzade Süleyman bebekken annesi Hafsa Sultan’ın sütü yetmeyince, dönemin Trabzon Kadısı Ömer Efendi’nin eşi Afife Hatun onu emzirmiş ve bu iki isim hayat boyu kopmayacak bir bağ kurmuştur. Çok parlak bir müderrislik hayatının ardından saray entrikalarından ve resmi görevlerden kendi rızasıyla uzaklaşan Yahya Efendi, Beşiktaş’taki bu yemyeşil yamacı satın alıp dergâhını kurmuş ve ömrünü burada insanlara el uzatarak geçirmiştir.
Dönemin denizcileri ve leventleri tarafından olağanüstü hürmet gören Yahya Efendi, Boğaz’ın manevi muhafızlarından biri kabul edilir; öyle ki kayıtlara göre sefere çıkan veya zaferle dönen Osmanlı kalyonları Boğaz’dan geçerken dergâhın hizasında toplarını ateşleyip onu selamlarmış. 1571 yılında vefat ettiğinde ise onun bu aziz hatırasına hürmeten II. Selim, kabrinin üzerine Mimar Sinan’ın usta ellerinden çıkan bu taş türbeyi yaptırmıştır.
Yakın Çevredeki Rotalar
Dergâhtaki huzurlu molanızı verip yokuştan aşağıya salındıktan sonra, Beşiktaş’ın diğer tarihi duraklarına ve yeşil koridorlarına yürüyerek çok rahat bağlanabilirsiniz.
Yıldız Parkı Geçişi
Dergâhın yaslandığı bu yamaç aslında Yıldız Sarayı’nın o devasa koruluğuyla dip dibedir. Yokuşu bitirip sahile inince sağ kolunuza doğru sadece birkaç yüz metre yürüdüğünüzde kendinizi Yıldız Parkı’nın giriş kapısında bulursunuz. O dik yokuşun ardından günün devamını asude köşklerin, nilüferli göletlerin ve devasa ağaçların saklandığı yemyeşil bir koruda yürüyüşle taçlandırmak isterseniz rotayı buraya bağlayabilirsiniz.
Beşiktaş Sahil Yürüyüşü
Yokuştan iner inmez hemen karşıya geçip deniz tarafına yönelirseniz, Çırağan Sarayı’nın yüksek duvarlarını takip eden serin ve gölgeli yoldan keyifli bir sahil yürüyüşü yapabilirsiniz. Şehir keşmekeşine karışmadan, solunuza denizi alarak dümdüz ilerleyen bu rota, sizi yaklaşık 15 dakikalık aheste bir yürüyüşle Beşiktaş İskelesi’ne ve denizcilik tarihine doyacağınız Deniz Müzesi'ne çıkarır.
