Kadıköy’ün Rasimpaşa Mahallesi, yani hepimizin bildiği adıyla Yeldeğirmeni, birbirini dik kesen ızgara sokakları sayesinde kaybolmadan, adım adım keşfedebileceğiniz harika bir açık hava galerisi gibidir. Yalnız semtin daracık kaldırımları ve gün boyu bitmeyen insan trafiği yüzünden, rotanızı tren raylarıyla sahil arasında uzanan birbirine paralel sokakları sırayla tarayacak şekilde çizmeniz en doğrusu olacaktır.
- Başlangıç Noktası: Ayrılık Çeşmesi Marmaray İstasyonu (kesinlikle en rahat olanı) ya da Kadıköy İskelesi Meydanı.
- Tahmini Yürüyüş Süresi: 1.5 - 2 saat (fotoğraf çekmek ve binaları uzun uzun incelemek isterseniz bu süre idealdir).
- Mesafe: Yaklaşık 1.5 - 2 kilometre.
- Zemin ve Güzergâh Durumu: Daracık kaldırımlar, sokağa taşan kafe masaları ve sahile indikçe kendini hissettiren tatlı bir yokuş.
Yürüyüşe Nereden Başlamalı? (Ulaşım ve Başlangıç)
Yeldeğirmeni aslında sahile doğru tatlı tatlı inen belirgin bir yamacın üzerine kuruludur. Kendinizi gereksiz yere yormak istemiyorsanız ve mahalleyi keyifle bitirmeyi hedefliyorsanız, yürüyüşe nereden adım atacağınızı iyi seçmeniz gerekir.
Marmaray Ayrılık Çeşmesi Çıkışı vs. Kadıköy İskele
Rotaya rıhtım tarafından, yani Haldun Taner Sahnesi’nin arkasından başlarsanız yol boyu devamlı yokuş tırmanmak zorunda kalırsınız. Bunun yerine Marmaray ile doğrudan Ayrılık Çeşmesi durağına gelip mahalleye en üst noktadan giriş yaparsanız, bütün güzergâhı sahile doğru rahat bir eğimle inerek tamamlarsınız. Böylece Karakolhane Caddesi’ne yukarıdan katılıp hem o muazzam duvar resimlerini hem de tarihi binaları soluk soluğa kalmadan, keyifle seyredebilirsiniz.
Ayrılık Çeşmesi'nden başlayın
Üst sokaklardan sahil yönüne doğru yorulmadan inin.
Kadıköy Rıhtım'dan başlayın
İskele tarafından mahalleye adım atıp yukarıya tırmanın.
Adım Adım Yeldeğirmeni Mural Rotası
2012 yılından itibaren düzenlenen Mural İstanbul Festivali ve Kadıköy Belediyesi’nin destekleriyle hayat bulan devasa sokak resimleri, mahallenin 19. yüzyıldan bugüne ulaşan kâgir apartmanlarıyla müthiş bir tezat oluşturur. Gezerken eserleri sokak sokak takip ederseniz hiçbir detayı gözden kaçırmadan yürüyüşünüzü sürdürebilirsiniz.
İskele Sokak Hattı ve Valpreda İtalyan Apartmanı
Sahilden de girseniz üst sokaklardan da inseniz, İskele Sokak’a adım attığınız anda semtin ilk apartmanlaşma dönemine ait en görkemli taş binaları karşınızda bulursunuz.
- Valpreda Apartmanı (1909): Haydarpaşa Garı yapılırken çalışan İtalyan taş ustaları ile Alman mühendislerin kalması için inşa edilen bu yapı; devasa giriş kapısı ve o dönemin Art Nouveau çizgileriyle hemen dikkatinizi çeker. Bugün kapsamlı bir bakıma ihtiyaç duysa da, semtin apartman kültürünü başlatan ilk sivil yapılardan biri olarak hâlâ tüm asaletiyle ayaktadır.
- Osmangazi İlkokulu (1903): Valpreda’nın tam karşısında yer alır; vaktiyle aynı Alman mühendislerin çocukları eğitim alsın diye inşa edilen tarihi Alman Okulu binasıdır.
- Claudio Ethos ve Jaz Muralları: İskele Sokak’tan Karakolhane Caddesi’nin kesişimine doğru yürüdüğünüzde Brezilyalı sanatçı Claudio Ethos’un o kendine has çizgilerini ve Arjantinli Jaz’ın (Franco Fasoli) meşhur "One against One" adlı devasa çalışmasını görebilirsiniz.
Karakolhane Caddesi: Tarihi Fırınlar ve Duvar Resimleri
Karakolhane Caddesi buranın ana damarı, mahallenin kalbidir. Birinci Abdülhamid döneminde ordunun un ihtiyacı için dikilen yel değirmenleri bugün yerinde olmasa da, caddede dumanı tüten odun ateşli simit fırınları bu geleneği yaşatmaya devam eder.
Cadde boyunca yürürken binaların sağır, yani penceresiz kör cephelerine başınızı kaldırıp dikkatlice bakmanızı büyük avantaj sağlar; çünkü en etkileyici resimler tam da buralara gizlenmiştir. Güney Afrikalı sanatçı Freddy Sam’in "In Dreams" duvar resmi ile Şilili INTI’nin imzasını taşıyan "Resistancia" çalışması, caddenin ara sokaklarla buluştuğu köşelerde bulunur.
Misakı Milli ve Macit Erbudak Sokak Kesişimleri
Biraz daha ara sokaklara daldığınızda, eski mahalle dokusu ile çağdaş sokak sanatının nasıl iç içe geçtiğini çok daha net hissedersiniz.
- Sünget Apartmanı (Ankara Han): Tıpkı Valpreda gibi 1900’lerin başında demiryolu çalışanları için lojman niyetine yapılan, semtin o dönemki mimari kimliğini birebir yansıtan çok özel bir yapıdır.
- Kır Kahvesi Sokak: Tren raylarının hemen yanından uzanan bu hatta, Alman ekip Captain Borderline’ın imzasını taşıyan hem sufi temalı hem de sevimli penguen figürlü duvar resimlerini yan yana görebilirsiniz.
- Değirmen Taşları Anıtı: Mahallenin köklerine saygı duruşunda bulunan orijinal değirmen taşları, yürürken semtin merkezinde karşınıza mütevazı bir anıt olarak çıkar.
Yeldeğirmeni Sanat Merkezi: Tarihi Kiliseden Kültür Alanına
Bu yürüyüşün mimari açıdan en kıymetli duraklarından biri, 1895 yılında Fransız rahibelerin yaptırdığı Notre Dame Du Rosaire Kilisesi’dir. Uzun yıllar manastır ve okul olarak hizmet veren bu görkemli taş bina; 1911 yılındaki büyük yangın ve sonrasındaki terk edilmişlik yüzünden 1999’da neredeyse harabeye dönmüştü, ta ki 2014 yılında Kadıköy Belediyesi tarafından aslına sadık kalınarak yeniden ayağa kaldırılana kadar.
Bugün Yeldeğirmeni Sanat adıyla bir kültür ve gençlik merkezi olarak yaşayan yapının o büyüleyici iç akustiği tamamen korunmuş durumda. Mahalleye gelmeden önce buranın konser ya da etkinlik takvimine mutlaka göz atmanızı büyük avantaj sağlar; böylece içerideki o etkileyici taş tonozları ve tavan mimarisini de kendi gözlerinizle görebilirsiniz.
Sokak Fotoğrafçılığı ve Mimari Gözlem İçin İdeal Saatler
Duvarlardaki o renklerin canlılığını tam yakalamak ve koca binaları kadraja sığdırabilmek için gün ışığının açısı her şeydir. Yeldeğirmeni’nin sokakları oldukça dar olduğu için, tam öğle saatlerinde binalar birbirinin üstüne çok sert ve koyu gölgeler düşürür.
- Sabah Saatleri (09:00 - 11:00): Güneş ışığı sokaklara daha yatay bir açıyla girer, bu da renklerin doygunluğunu tam ayarında gösterir. Üstelik bu saatlerde ne sokaklar kalabalıktır ne de kafelerin masaları dolmuştur; vizörünüze yabancı unsurlar girmeden rahatça çekim yapabilirsiniz.
- Öğleden Sonra (16:00 - 18:00): Işık yumuşar ve o sıcak, turuncu tonlara bürünür; ancak bu saatlerde semtin tüm sosyal hareketliliği zirveye çıkar, sokaklar iyice canlanır.
- Kamera Tercihleri: Sokaklar çok dar olduğundan o devasa muralları baştan aşağı kadraja sığdırmak için 35mm ya da daha geniş açılı bir lense kesinlikle ihtiyacınız olur. Binaların arasında kalan kuytu alanlardaki çekimlerinizde ise ISO değerinizi 100-200 seviyesinde tutarsanız gölgelerde oluşabilecek gren ve kumlanmaların rahatça önüne geçebilirsiniz.
Rotadaki Mahalle Dinamikleri ve Yaya Trafiği
Yeldeğirmeni, son on yılda kendi halindeki eski bir semt dokusundan; tasarım atölyelerinin, ikinci el dükkânlarının ve butik kafelerin yan yana dizildiği bambaşka bir çekim merkezine evrildi. Tabii bu kadar hızlı ve yoğun bir dönüşüm, sokaklarda yürürken ufak tefek aksaklıkları da beraberinde getiriyor.
Kaldırımların son derece dar olması ve mekânların masalarını sokağa kadar taşırması, özellikle hafta sonları yürümeyi biraz ağırlaştırabilir. Ayrıca binaların çoğu en az 40 yıllık ve bir kısmı epey yorgun durumda; bu yüzden kafanızı kaldırıp cepheleri incelerken metruk binaların tam dibinden geçmek yerine sokağın karşısındaki kaldırımdan yürümek çok daha güvenli bir bakış açısı sunar.
Bir de unutmadan, burası kedilerin ve köpeklerin krallığıdır; kapı önlerinde uzanıp güneşlenen sokak hayvanları mahallenin asıl sahipleridir ve çevre esnafı tarafından özenle bakılırlar, adımlarınızı atarken onlara alan bırakmayı ihmal etmeyiniz. Yeldeğirmeni sokaklarındaki turunuzu tamamladıktan sonra çarşı yönüne yürüyerek Boğa Heykeli ve Kadıköy Çarşı Bahariye Moda aksına bağlanabilir ya da Hasanpaşa tarafındaki Müze Gazhane yerleşkesine geçebilirsiniz.
