Zeugma Mozaik Müzesi, dünyanın en önemli mozaik müzelerinden biri. Mithatpaşa Mahallesi’nde yer alan müzenin adı Zeugma, köprü başı anlamına geliyor. MÖ. 300 yılında Büyük İskender’in generallerinden Selevkos I. Nikator tarafından kurulan şehrin büyük bir kısmı, bugün Birecik Hidroelektrik Baraj Gölü‘nün altında bulunmakta. Fırat Nehri kenarında, bugünkü adıyla Belkıs Köyü‘nde bulunan şehirde kazı ve kurtarma çalışmaları devam ediyor.

Müzeye girdiğinizde Zeugma tarihini 3 boyutlu olarak anlatan bir tanıtım filmini izlemek için sinema salonuna girmek isteyip istemediğinizi soruyorlar. Eğer daha önce izlemediyseniz izleyin, böylece müzeyi gezmeye başlamadan Zeugma kenti hakkında bilgi sahibi olabilir, nasıl ortaya çıktığını görebilirsiniz. Zeugma Mozaik Müzesi 3D tanıtım filminde kısaca İskender’in ölümü ile beşe bölünen topraklar beş komutan arasında bölüştürülür. Krallar arasında en güçü olan Seleucus, Fırat Nehri‘nin geçiş noktalarından birine kendi ismiyle bir şehir inşa ettirir. Şehrin karşısına ise karısının adını taşıyan başka bir şehir kurulur. Bu iki şehir, nehir üzerine kurulan bir köprü bile birleştirilir.

Toprak altında ortaya çıkmayı bekleyen Zeugma Antik Kenti‘nin yanı sıra, Birecik Barajı‘ndan kurtarılan eserlerin çoğu Zeugma Mozaik Müzesi’nde. Dışardan oldukça mütevazı görünen Zeugma Mozaik Müzesi’nin içi bambaşka bir dünya. Kazılardan çıktıkları şekliyle kurulmuş olan Poseidon ve Euphrates villaları, mozaikler, sütunlar, orijinal yerleşimleri gözönünde bulundurularak düzenlenmişler ve 2000 yıl öncesini günümüze taşımışlardır. Fırat Nehri’ne yakın olan mozaikler girişte, kentin üst kısmlarına doğru yükselen yerlerde bulunanlar ise girişten daha uzakta sergileniyorlar.

zeugma mozaik muzesi gezi rehberi1
zeugma mozaik muzesi gezi yazisi

Müze girişinde ziyaretçileri, Kommagene Kralı Antiochus adına bazalt taştan yapılan ve Antiochus’un Yunan Tanrısı Herakles‘e bu topraklara geldiği için teşekkür edişini tasvir eden bir stel karşılıyor. Bu figürlerin, yeryüzündeki ilk tokalaşma sahnesi olması sebebiyle ayrı bir önemi bulunuyor. Bir başka benzerine de, Antiochus’un kendi adına inşa ettirdiği Nemrut Dağı‘na yakın bir bölge olan Arsemia‘da rastlamıştık.

Stellerin hemen arkasında dönemin Samsatlı önemli mozaik ustalarının eserlerinin olduğu bir havuz bulunuyor. 5 havuz mozaiğinin dönüşümlü olarak su üzerine hologramla yansıtılmasıyla oluşturulan görsel efekt ziyaretçilere eğlenceli bir deneyim yaşatıyor. 6×4 metre boyutlarındaki havuzda, ziyaretçiler içine girdiklerinde su dalgalanıyor. Su içinde yapraklar ile yapay zekâlarıyla ziyaretçilerden kaçan, sonra tekrar toplanan balıklar da bulunuyor.

Müzenin zemin katında, Birecik Barajı’nın hemen altından çıkarılan Roma hamamına ait eserler sergileniyor.

zeugma roma hamami
zeugma kurtarilan tarihi eserler

Müzede gezerken, güzergâh üzerinde yer alan kiosklardan, mozaiklerin tarihçeleri ve kazı alanları ile ilgili bilgiler alabilirsiniz.

Akratos ve Euprosyne Mozaiği: 1998 yılında yapılan kazılar sonucunda Menad Villası‘nın bir odasına ait taban mozaiği, ünlü Çingene Kızı mozaiğinin yan odasından çıkarılmış. Akratos’un, Euprosyne’ye şarap ikram etmesi ve içkinin verdiği rahatlık söz konusudur. Önem noktası ise en üstte yer alan ve içi şarap ile dolu olan kraterdir. Kutlamaya ve kutsallığa işaret eder.

zeugma akratos euprosyne mozaigi
gaziantep zeugma mozaik muzesi gezisi

Okeanos ve Tethys Mozaiği: Oceanus Villası’na ait sığ havuzun taban mozaiğinde, dünyadaki bütün ırmakların ve nehirlerin yaratıcısı olduğuna inanılan, denizlerin tanrısı Oceanos ve denizin verimliliğini simgeleyen eşi Tethys, deniz canlılarıyla çerçevelenmiştir. Aralarında mitolojide deniz canavarı olan Ketos da yer alır. Deniz tanrısı Oceanos ve Tethys ile birlikte Poseidon’un da yer aldığı bu eser, villalardan birinin yemek salonuna ait olan bir taban mozaiğidir.

deniz tanrisi mozaigi
zeugma yemek salonu

Venüs’ün Doğuşu Mozaiği: Samsatlı Zosimos tarafından yapılan mozaikte Aphrodithe, doğal yaşamdaki sevgiyi simgeler. Mozaikte yüz kısmının, 256 yılında yapılan bir savaş ile içinde bulunduğu yapının yıkılması nedeniyle yok olduğu düşünülür.

venusun dogusu mozaigi
gaziantep zeugma mozaik muzesi mozaik

Çingene Kızı (Mainad) Mozaiği: MS 2.yy’da yapılan ve müzenin simgesi haline gelen Çingene Kızı Mozaiği, Zeugma Mozaik Müzesi’nde, ziyaretçilere ışıktan zarar görmemesi için karanlık bir odada sunuluyor. Çingene Kızı Mozaiği’nde bulunan karakterin cinsiyeti, eksik mozaik parçalarından dolayı net olarak bilinmese de uzun saçları ve küpesine bakıldığında Çingene Kızı olarak adlandırılmakta.

cingene kizi
gaziantep zeugma mozaik muzesi yazisi

Çingene Kızı Mozaiği’nin en önemli özelliği ise, yapımında kullanılan teknik sayesinde baktığınız açı ne olursa olsun, size bakıyor gibi görünmesi. Leonardo Da Vinci‘nin Mona Lisa’da da kullandığı bu teknik, üç çeyrek bakış olarak ifade ediliyor.

Bronz Mars Heykeli: Müzenin önemli eserlerinden biri de MS. 2.yy’da yapılan Savaş Tanrısı Mars heykelidir. Romalılar yılın ilk ayına Mars (Mart) demişlerdir. Mart ayı savaş ayıdır, aynı zamanda bahar mevsiminin ilk ayıdır. Bir elinde tuttuğu mızrak ile savaşın, diğer elinde tuttuğu dallar ile bahar mevsiminin simgesi olan heykel mükemmel bir işçiliğe sahiptir. Kayıp mum tekniği ile yapılan heykelin, öncelikle mumdan kalıbı hazırlanmış, sonrasında üzerine erimiş bronz dökülerek mumun yok olmasıyla ortaya çıkmıştır.

mars heykeli
bronz mars heykeli zeugma

Heykel o kadar mükemmeldir ki; saçları, başı, kolları ve bacakları ayrı parçalar olan heykele dışardan bakıldığında yekpare olduğu düşünülür. 1,45 metre yüksekliğindeki heykel, 6,60 metre yükseklikteki bir sütun ile 30 cm’lik kaide üzerine yerleştirilmiş bir meydan heykelidir. Zeugma’nın, MS. 256’da Sasani Kralı I. Şapur tarafından ele geçirilmesi sırasında Poseidon Villası‘nın bodrum katına saklanarak kurtarılmıştır.

Zeugma Mozaik Müzesi’nde bulunan mozaiklerin belki de tamamı Fırat Nehri‘ndeki doğal taşlar, daha doğrusu tessera’lar kullanılarak hazırlanmıştır. Bu mozaik sanatının öncüleri olan iki isim, Samsatlı Zosimos ve Kointos, ürettikleri eserler ile sanatlarının yaratıcılarıdırlar.

Zeugma Mozaik Müzesi’nin üst katında, sonradan açılan yan binaya giriş yapabilirsiniz. Müzenin devamı niteliğindeki bu alan hala çıkarılmakta olan mozaiklerin sergilendiği binadır. Zeugma’dan çıkarılan Sulumağara Mozaiği, Koçlu Mozaiği, Kurtaran Mozaikleri ve Kurukastel Mozaiği gibi birkaç mozaik sergilenmekte. Ana binadan çok daha küçük olan bu binayı maksimum 20 dakikada gezebilirsiniz. Çünkü henüz dolu dolu bir yapı değil.

zeugma mozaik muzesi yan bina
zeugma mozaik muzesi yan bina mozaikleri

iPhone kullanıcıları için bir de uygulama mevcut, hem de Türkçe. İndireceğiniz Zeugma uygulaması ile müzeyi gezerken, kulaklık sembolü ile belirlenmiş numaraları tuşlayarak anında sesli bilgilere erişebilirsiniz. Mozaikleri incelerken kulaklıktan bilgileri dinlemek oldukça faydalı.

Zeugma Mozaik Müzesi nerede, nasıl gidilir?

Müzeye ulaşmak için Mithatpaşa Mahallesi’nde bulunan Hacı Sani Konukoğlu Bulvarı’na çıkmanız gerekiyor. Yol üzerinde kervansaray develerini gördüğünüz yer mozaik müzesidir. Zeugma Mozaik Müzesi giriş ücreti 15 TL, ancak Müzekart’ınız varsa ücretsiz giriş yapabilirsiniz. Ziyaret ve çalışma saatleri de diğer müzelerle benzerlik gösteriyor. Haftanın her günü ziyarete açık olan müzenin açılış saati 09:00, yaz sezonunda kapanış saati 19:00, kış sezonunda ise 17:00.

Bu makaleyi beğendiniz mi?

Sorularınız varsa yorum kısmına sorabilir, gezilerimizi @rotasenin Instagram hesabından takip edebilirsiniz. Beğendiyseniz aşağıdaki sosyal mecralara tıklayın ve arkadaşlarınızın da bu makaleden haberdar olmasını sağlayarak bize destek olun. Teşekkürler!