Artemis Tapınağı: Dünyanın 7 Harikasından Geriye Ne Kaldı?

Dünyanın Yedi Harikası listesinde yer alan bir yapıyı ziyaret etmeye giderken zihninizde muhtemelen devasa sütunlar, gökyüzüne uzanan kapılar ve nefes kesici bir mimari canlanıyor. Ancak Selçuk'taki bu alana vardığınızda, beklentilerinizi biraz yönetmeniz gerekiyor. Karşınızda ihtişamlı bir tapınak değil, bataklık bir arazinin ortasında yükselen, hüzünlü ama bir o kadar da gururlu tek bir sütun bulacaksınız.

Bu rehberi, o tek sütuna bakıp hayal kırıklığıyla geri dönmeniz için değil, o taş yığınının arkasındaki muazzam hikayeyi görerek alandan etkilenmiş şekilde ayrılmanız için hazırladım. Burası sadece bir harabe değil, insanlık tarihinin en büyük ego savaşlarına, inançlarına ve mühendislik harikalarına tanıklık etmiş bir olay yeridir.

Efes Artemis Tapınağı Neden Bu Kadar Önemli?

Antik dünyada Artemision olarak bilinen bu yapı, tamamlandığında o güne kadar yapılmış en büyük mermer tapınaktı. Bugün Atina'da görüp hayran kaldığımız Parthenon Tapınağı bile Artemis'in yanında mütevazı kalırdı. Lidya Kralı Kroisos'un muazzam servetiyle finanse ettiği tapınak, tam 127 adet devasa sütundan oluşuyordu.

Bu yapının Dünyanın Yedi Harikası listesine girmesinin sebebi sadece boyutu değil, aynı zamanda bir sanat galerisi gibi işlemesiydi. Dönemin en ünlü heykeltıraşları, tapınağın sütunlarını ve sunaklarını süslemek için birbiriyle yarışıyordu.

Burası sadece dini bir merkez değil, aynı zamanda antik dünyanın en büyük bankası ve ticaret merkeziydi. Tüccarlar, krallar ve halk, paralarını tanrıça Artemis'in korumasına emanet ederdi.

Şöhret Budalası Bir Kundakçı: Herostratus ve Tapınağın Yanışı

Tapınağın başına gelenler, bugün bile ders niteliğinde bir hikaye barındırıyor. Tapınak, doğal bir afetle değil, sırf adını tarihe yazdırmak isteyen Herostratus adında bir adam tarafından yakıldı.

Herostratus, bu muazzam yapıyı ateşe verdiğinde tek bir amacı vardı: Ünlü olmak. Efesliler bu duruma o kadar öfkelendi ki, Herostratus'u idam etmekle kalmadılar, adının anılmasını yasaklayan bir kararname çıkardılar. Ancak tarihçiler bu yasağı deldi ve kundakçının adı günümüze kadar ulaştı.

İlginç bir detay daha var; efsaneye göre tapınağın yandığı gece Büyük İskender dünyaya geldi. Tanrıça Artemis'in, İskender'in doğumuna yardım etmek için Makedonya'ya gittiği, bu yüzden kendi tapınağını koruyamadığı söylenir.

Artemis Tapınağı Nerede ve Nasıl Gidilir?

Artemis Tapınağı, İzmir'in Selçuk ilçesinde, merkezden yürüyerek ulaşabileceğiniz çok kolay bir konumda bulunuyor. Efes Antik Kenti'nin o meşhur, kalabalık giriş kapılarında değil, Selçuk Kalesi ile Efes arasındaki yol üzerinde yer alıyor.

• Yürüyerek: Selçuk İZBAN istasyonundan veya otogardan yaklaşık 15-20 dakikalık bir yürüyüşle alana ulaşabilirsiniz.
• Araçla: Şahsi aracınızla geliyorsanız, tapınağın hemen girişinde aracınızı bırakabileceğiniz uygun alanlar mevcut.
• Toplu Taşıma: Kuşadası veya İzmir'den geliyorsanız, Selçuk dolmuşları sizi merkeze kadar getirir, buradan yürüyerek devam edebilirsiniz.

Konum olarak İsa Bey Camii ve St. Jean Bazilikası ile harika bir üçgen oluşturur. Bu üç yapıyı arka arkaya gezmek, tek bir bakışta Paganizm, Hıristiyanlık ve İslamiyet'in geçişini görmenizi sağlar.

Ziyaretçiler İçin Hayal Kırıklığı Önleyici Tavsiyeler

Buraya gitmeden önce sahadan edindiğim şu notları mutlaka okuyun; gezinizin kalitesini artıracaktır:

• Bataklık Uyarısı: Tapınağın bulunduğu alan, antik çağlardan beri taban suyu seviyesinin yüksek olduğu bir bölge. Özellikle kış aylarında veya yoğun yağmurlardan sonra zemin adeta bir bataklığa dönüşüyor. Ayakkabı seçiminizi buna göre yapın, beyaz spor ayakkabılarınız kahverengiye dönebilir.
• Leylekli Sütun: Alanda ayakta kalan tek sütunun tepesine dikkatlice bakın. Yıllardır orayı mesken tutmuş bir leylek yuvası göreceksiniz. Doğanın tarihe nasıl sahip çıktığını gösteren çok tatlı bir detaydır.
• Seyyar Satıcılar: Giriş kısmında bekleyen satıcılar, antik para replikaları veya kitapçıklar satmak için biraz ısrarcı olabilir. İlgilenmiyorsanız net bir şekilde belirtip yürümeye devam edin.
• Süre Yönetimi: Burası saatlerce gezeceğiniz bir ören yeri değil. Fotoğraf çekimi ve bilgilendirme tabelalarını okumak dahil 15-20 dakika ayırmanız yeterli olacaktır.
• Beklenti: Burayı Efes Antik Kenti gibi bütünlüklü bir şehir olarak düşünmeyin. Burayı bir olay yeri incelemesi gibi gezin. O tek sütuna bakıp, etrafa saçılmış mermer parçalarından 127 sütunlu devasa yapıyı zihninizde tamamlamaya çalışın.

Tapınağın Gerçek Parçaları Nerede?

Arazide gördüğünüz boşluk hissinin sebebi, tapınağın en değerli parçalarının dünyanın farklı müzelerine dağılmış olması.

• British Museum (Londra): Tapınağın sütun kaideleri, kabartmaları ve mimari parçalarının büyük bir kısmı 19. yüzyılda İngiltere'ye götürüldü.
• Efes Müzesi (Selçuk): Burası çok kritik. Tapınaktan çıkarılan o meşhur, göğsünde çok sayıda yumurta (veya boğa testisi) tasviri bulunan Artemis heykelleri, tapınağın hemen yakınındaki Selçuk Efes Müzesi'nde sergileniyor. Tapınağı gördükten sonra müzeye gidip bu heykelleri incelemek, yapbozun parçalarını zihninizde birleştirmenizi sağlayacak.

Yakınlarda Başka Nereye Gidilir?

Artemis Tapınağı gezinizi tamamladıktan sonra rotanızı bölgedeki diğer önemli noktalara çevirebilirsiniz. Selçuk, adeta bir açık hava müzesi gibidir ve her köşe başında farklı bir tarih katmanıyla karşılaşırsınız.

Hemen arkanızda yükselen İsa Bey Camii, Anadolu beylikleri döneminin en zarif örneklerinden biridir ve tapınak alanından harika görünür. Tepede ise İncil yazarı Yuhanna'nın mezarının bulunduğuna inanılan St. Jean Bazilikası bulunur. Elbette bölgenin yıldızı olan Efes Antik Kenti ve sevimli Rum köyü Şirince de listenizin olmazsa olmazları arasında yer almalı.