Kaş'a ulaşım sağlayıp kıyıdaki kalabalığı arkanızda bırakıp Felen Yaylası'na, 950 metreye çıktığınızda sizi tertemiz bir hava karşılar; fakat Phellos'un öyle düzenli patikaları olan bir açık hava müzesi olmadığını baştan söyleyeyim, burası basbayağı efor isteyen gerçek bir arazi yürüyüşüdür. Üstelik son yıllarda yaylaya doğru hızla yayılan villa inşaatları eski rotaları ve harita izlerini epey karıştırdığı için, akıllı telefonun navigasyonuna güvenip gidemezsiniz; gözünüzü araziden ayırmadan doğru işaretleri ve güncel koordinatları takip etmeniz gerekir.
| Giriş Ücreti | Ücretsiz (Herhangi bir bilet gişesi, turnike ya da görevli yok) |
| Açılış Saatleri | Serbest (Arazide ışıklandırma bulunmadığından mutlaka gündüz gözüyle planlayın) |
| Park ve Başlangıç Noktası | Çukurbağ Köyü Camii ve Çeşme Meydanı (Koordinat: 36.2400334, 29.6708130) |
| Parkur Uzunluğu | Gidiş-dönüş toplam 4-6 km (Temponuza göre ortalama 1.5 - 2 saatinizi alır) |
| Arazi Zorluğu | Zorlu (Dik zemin, batıcı çalılar, oynak kireçtaşları ve zamanla solmuş işaretler) |
Phellos ve Antiphellos Arasındaki Savunma Ağı
Likyalıların "Vehinda", eski Yunancanın ise "taşlık memleket" dediği Phellos'u gözünüzde canlandırırken sadece bir yerleşim yeri düşünmeyin; burası sarp kireçtaşı tepesinin tepesine kurulmuş, tüm ovayı ve vadiyi avucunun içi gibi gören tam teşekküllü bir askeri garnizondu.
Geçmişi milattan önce 7. yüzyıla kadar inen bu dağ kenti, aslında bugün hepimizin çok iyi bildiği Kaş sahilindeki Antiphellos'un asıl atası ve yönetim merkeziydi.
Zaten Antiphellos kelime olarak da "Phellos'un karşısı" demektir; kıyıdaki o yerleşim çok uzun yıllar boyunca dağdaki esas kentin sadece denizle bağlantısını kuran, yüklerin indirilip bindirildiği mütevazı bir iskeleden ibaretti.
Zamanla, özellikle Helenistik dönemde deniz ticaretinin önü açılınca kıyıdaki liman akıl almaz bir hızla zenginleşti ve büyüdü. Ticaret aşağıya kayınca da yukarıdaki dağ kenti kaçınılmaz olarak eski gücünü ve nüfuzunu kaybetti. Zirveye ulaştığınızda ortalıkta neden gösterişli sütunlu caddeler veya devasa tiyatrolar göremediğinizi hemen anlarsınız; kıyı yollarını, ormanlardan inen keresteyi ve vadi geçişlerini gözetlemek üzere tasarlanmış fonksiyonel, sert bir sınır karakoludur.
Çukurbağ’dan Ulaşım ve Kronik Navigasyon Hataları
Phellos yolunda insanların en sık düştüğü hata, telefonlarındaki navigasyon uygulamasına körü körüne güvenmektir. Haritaya doğrudan "Phellos Antik Kenti" yazıp yola çıkarsanız, navigasyon sizi Çukurbağ'ın üst taraflarındaki yeni villa inşaatlarının arasına sokar ve sonunda kapalı bir çitin, özel mülkün duvarının önüne bırakıverir. Oradan sonra aracı sürmek imkânsız hale geldiği gibi, çitlerin arasından ormana kestirme yapmaya çalışmak da hem moralinizi bozar hem de yolu tamamen kaybetmenize yol açar.
Bu karmaşayı yaşamamak için aracı bırakacağınız yeri iyi seçmelisiniz. Kaş'tan çıkıp Ağullu üzerinden Çukurbağ'a doğru devam ettiğinizde, doğrudan köyün içindeki camiyi ve hemen yanındaki meydan çeşmesini hedefleyin (36.2400334, 29.6708130). Aracınızı caminin etrafındaki güvenli alana park ettikten sonra, yürüyüşe Pınarbaşı yönüne doğru kıvrılan o eski patikayı takip ederek başlamalısınız.
Likya Yolu Parkuru ve Arazi Gerçekleri
Köyden antik kente çıkan bu yaklaşık iki kilometrelik tırmanış Antiphellos Antik Kenti ile bağlanan tarihi Likya Yolu'nun zorlu ve dik bir koludur. Fakat buranın yürüyüşçüler için düzenlenmiş konforlu bir gezi parkuru olmadığını unutmamanız gerekir. Kayaların üzerindeki o bildik kırmızı-beyaz boyalar, özellikle yürüyüşün ilk on beş dakikasında inşaatlar ve aşınma yüzünden yer yer silinmiş durumdadır. Çitlerin kenarından dolanırken bazen yanlış yöne gidiyormuş hissine kapılabilirsiniz; sakın panik yapmayın, rotanızı kaybetmeden tırmanmaya devam ettiğinizde boyalı işaretler yeniden sıklaşır ve yol kendini belli eder.
Zemin yapısı tamamen oynak kireçtaşları, sık maki dokusu, sandal ağaçları ve teninize takılan sert dikenlerden oluşur. Dolayısıyla buraya kesinlikle şortla veya sandaletle gelmemelisiniz; aksi takdirde bacaklarınız çizik içinde kalır ve ayağınızı burkma riskiniz çok artar. Tabanı kaymayan, bileği iyi kavrayan bir bot ile kalın dokulu bir pantolon bu yürüyüşün olmazsa olmazıdır. Bir de yazın 40 dereceyi bulan sıcağında bu yokuşu çıkmak çok yıpratıcı olacağından, yürüyüşü ya sabah saat 08:00'den önce bitirecek şekilde planlamanızı ya da gezinizi doğrudan ilkbahar veya sonbahar aylarına denk getirmenizi öneririm.
Zirvedeki Yapılar: Kaya Mezarları ve Surlar
Yaklaşık bir buçuk saatlik tempolu çıkışın ardından, etrafı bütünüyle surlarla çevrili, kabaca 550 metreye 200 metre genişliğindeki akropol alanına varırsınız. Phellos'ta bugüne kadar kapsamlı ve resmi bir kazı yürütülmediği için, taşlar asırlardır doğayla baş başa kalmış; çamların ve sarmaşıkların arasında neredeyse ilk günkü bakirliğiyle durur. Sur kalıntıları boyunca yürüdüğünüzde, bir tarafta harçsız oturtulmuş çokgen taşları, kule bölümlerinde ise son derece muntazam kesilmiş dikdörtgen blokların uyumunu keyifle inceleyebilirsiniz.
Kentin batı yamacındaki o meşhur ev tipi kaya mezarı, Phellos'un tartışmasız en özel yapısıdır. Likyalıların o dönemde kullandığı ahşap ev mimarisi, çatıdaki kalas geçmelerinden kapı pervazı hatlarına kadar tek parça kireçtaşına öyle ustalıkla işlenmiştir ki hayran kalmamak elde değil. Bir aile mezarı olarak tasarlanan bu odanın içine göz attığınızda, kayadan oyulmuş üç ayrı ölü yatağını (kline) rahatlıkla seçebilirsiniz.
Akropolün kuzeyine bakan vadiye doğru indiğinizde ise meşelerin ve çalıların arasına serpilmiş lahitler dikkatinizi çeker. Bunların arasında milattan önce 4. yüzyılın ortalarına tarihlenen kabartmalı lahit, Likya'nın en usta taş işçiliğini barındırır; bu anıtları Kaş gezilecek yerler listenizin ilk sıralarına alabilirsiniz.
Alt kaidesi, sandukası ve kapağıyla neredeyse kusursuz duran bu lahdin yan yüzünde, sedire uzanmış ve elindeki kadehi kaldıran mezar sahibinin figürü bulunur. Lahdin diğer yüzlerinde kabartma savaşçılar ile miğfer detayları, üçgen kapağın yanlarında ise karşılıklı yerleştirilmiş grifon figürleri yer alır.
Rüzgar ve yağmurla yüzyıllardır aşınmış olan bu ince kabartmaları net seçebilmek için güneşin eğik açıyla vurduğu sabahın ilk saatlerini ya da ikindi vaktini denk getirmenizi tavsiye ederim.
Tüm bu kalıntıların ötesinde, akropolün en güney ucuna çıkıp sırtınızı kayalara verdiğinizde kentin asıl ihtişamı gözünüzün önüne serilir. Yaylanın yüzlerce metrelik uçurumunun kıyısından aşağıya baktığınızda; Kaş limanı, Kaş plajları ve koyları ile ünlü Çukurbağ Yarımadası ve tam karşınızda pırıl pırıl parlayan Meis Adası geniş bir ufuk sunarak aynı muazzam panoramik manzarada birleşir. İşte o an, antik komutanların sahili ve açık denizdeki her hareketi kontrol altında tutmak için neden bu sarp zirveyi seçtiğini hiçbir kitaba bakmadan tek bir bakışta anlarsınız.
