Maçka, Trabzon’daki Altındere Köyü’nde bulunan Sümela Manastırı, Altındere Vadisi’ne yüzünü veren Karadağ’ın eteklerinde sarp bir kayalık üzerine, tıpkı diğer manastırlar gibi merkezden ve yaşŸamdan uzak, insanların kolaylıkla ulaşŸamayacağı bir yere kurulmuşŸtur. İçeride yaşŸayan insanlar, kendilerini dışŸarıdaki yaşŸamdan soyutlayarak nirvanaya ulaşŸmayı hedeflemektedirler. Tüm yaşŸamlarını burada geçiren insanlar, tek bir hedefe yönelme arzusuyla budizm felsefesine benzer şŸekilde hareket ederler.

Yunanistan’ın Atina kentinde bulunan iki keşŸişŸin (Bamabas ve Sophronios) rüyalarında Hz. Meryem‘i görerek, birbirlerinden haberleri olmaksızın çıktıkları Trabzon yolunda, Karadağ’ın eteklerinde karşŸılaşŸtıkları inancı yaygındır. Gördükleri rüyayı birbirlerine anlatınca, birlikte manastırın temellerini atmışŸlardır. Rumcadaki adı Sümela olan manastırın asıl adı Meryem Ana Manastırı‘dır ve yaklaşŸık olarak MS 395 yılında tamamlanmışŸtır. Sümela Manastırı’nda geçen Sumela kelimesinin Siyah anlamına gelen Melas sözcüğünden alındığı düşŸünülür. Sümela Manastırı’nın Eski Yunanca’daki tam adı Panagia Sumela veya Theotokos Sumela‘dır.

sumela manastiri 1

Ö–zhan Ö–ztürk. Karadeniz Ansiklopedisi’ne göre ise manastırın gerçek kurucusu Trabzon İmparatoru III. Aleksios‘tur.

Sümela Manastırı, Karadeniz bölgesinde bulunan 3 manastırdan biri. (Diğerleri Maçka’ya 8 km mesafedeki Vazelon Manastırı ile Maçka ŞžimşŸirli Köyü’nde bulunan KuşŸtul Manastırı) Toplamda 92 oda bulunan yapıda ana hatlarıyla; ana kaya kilisesi, şŸapel, muhafız odaları, mutfak, misafirhane, öğrenci odaları, kütüphane ve kutsal ayazma bulunur. İnsanlar, ikişŸer, üçer veya dörderli odalarda kalırlarmışŸ. Manastırda, sadece dini eğitim değil, matematik, fizik, kimya, astroloji ve tıp eğitimleri de veriliyormuşŸ.

Sümela Manastırı, Osmanlı padişŸahlarının özellikle koruduğu yerler arasındadır. Fatih Sultan Mehmet’in burayı aldıktan sonra manastıra dokunulmayacağına dair bir ferman yayınlamışŸtır. Yavuz Sultan Selim manastıra, altından yapılan ve yakuplarla süslenen iki dev şŸamdan hediye eder. Sonraki padişŸahlar da buranın korunmasını sağlamışŸlardır. 1923 yılına kadar manastır işŸlevini sürdüren yapı, KurtuluşŸ SavaşŸı sonrasında hazırlanan Türkiye – Yunanistan Nüfus Mübadelesi gereğince orada bulunan Rumlar, Yunanistan’a götürülerek boşŸaltılmışŸtır. Ancak Rumlar, ülkelerine dönmeden önce kutsal Meryem ikonası ile birlikte, manastırda bulunan kıymetli eşŸyaları saklarlar. İkona ile fresklerin temel farkı, ikonaların taşŸınabilir, fresklerin ise taşŸınamaz oluşŸlarıdır. İsmet İnönü zamanında, özel bir izin ile saklanan eşŸyalar Atina’daki Benaki Müzesi’ne teslim edilir. Teslim edilen değerli eşŸyalar arasında Aziz Luka’nın çizdiği mucizevi Sümela İkonu da vardır. 1950 yılında Karadenizli Rum olan Dr. Philon Ktenides, bu ikonanın yeniden bir manastırda bulunmasını ister. 1952 yılında Veriya’da, Vermion Dağı’na Trabzon’daki Sümela Manastırı’na benzer bir şŸekilde yaptırılan yeni manastıra da Sümela ismi verilir ve 20 yıl boyunca müzede saklanan ikona, yeni manastıra yerleşŸtirilir.

Sümela Manastırı’nın duvarları, dünyanın yaratılışŸından Hz.İsa ve Meryem’in hayatına kadar birçok fresk ile süslenmişŸtir. Freskler, İncil’den ve Tevrat’tan sahneler içerir.

Yapının üst tarafında dünyanın yaratılışŸı tasvir edilir. Fresklere göre Rab dünyayı 6 günde yaratmışŸtır. 1. gün yer yaratılır, Sonra güneşŸ, ay ve yıldızları yaratır, ortaya bir kubbe çıkarır, gök yaratılmışŸ olur. Ağaçları ve hayvanları da yaratır 6. günde ise insanoğlunu yaratır. Balçıktan kutsal mesajı gönderir, Ol der ve insanoğlu meydana gelir.

Andolsun biz insanı kuru bir çamurdan, değişŸmişŸ cıvık balçıktan yarattık… (Hicr, 26)

Rab, Hz. Adem’i Verimli Arazi anlamına gelen Sümerce, Eden Bahçesi’ne koymuşŸtur. Tevrat’ta, 4 ırmağın suladığı nehir olarak geçer. Irmakların isimleri sırasıyla PişŸon, Gihon, Dicle ve Fırat’tır. Adem, Rab’dan kendisine eşŸ istediğini söyler ve çeşŸitli inanışŸlara göre Rab, Adem’in 13. kaburga kemiğinden Havva’yı yaratır. Fresklerde Adem’i yaratan da, Havva’ya can veren de Hz. İsa olarak tasvir edilir. LJünkü Hristiyanlar için Hz. İsa; Baba, oğul ve kutsal ruh üçlemesindedir.

Tasvir edilen yasak ağaçtaki yenmemesi gereken elmayı önce Havva, sonra Adem, şŸeytanın akıllarına girmesiyle yer. Tevrat’a göre saklanmaya çalışŸırlar. Isırdıkları elma kararmaya başŸlar.

sumela manastiri 3

Onlar için zaman kavramı başŸlamışŸtır. LJünkü, günah işŸledikleri gerekçesiyle cennetten kovulmuşŸlardır. Bu durumdan dolayı fresklerin üzerinde şŸeytanı temsil eden yılan motifleri görünür. Birbirlerini çıplak görerek utanma hissi içine girerer ve ardından mahremiyet bölgelerini kapatmak için incir veya üzüm yapraklarıyla kendilerine örtü yaparlar. Artık istedikleri olmayacaktır. Adem’in sınırsız rızkı artık yoktur. Alınteri dökmeden nimet elde edemeyeceklerdir. Tohum ve saman verir. Adem tarlayı sürmeye çalışŸır, ama başŸaramaz ve Rab tarafından iki öküz gönderilir. Adem tarlayı sürer, Havva tohumları eker. İlk yiyecek olan ekmeği elde ederler.

sumela manastiri 2

İslam, Musevi ve Hristiyan kaynaklarda farklı ele alınan Adem ve Havva’nın 4 çocuğundan Habil ve Kabil kardeşŸlerden, kıskançlık yüzünden birinin diğerini öldürmesi de fresklere yansıtılmışŸ. (Kuran’a göre 6 farklı kan grubunu ifade eden 6 çocuğu olduğu söylenir.)

sumela manastiri 5

Bazı fresklerde mucizeler, bazılarında ise İncil’den olaylar yer alır. Hz. İsa’nın ölüyü diriltmesi, kör gözü iyileşŸtirmesi, son akşŸam yemeği, İsa’nın havarilerinden şŸüpheci Thomas tasvirleri yer alır. İnsanlık, artık günahkÇ¢r doğar. Hz. İsa’nın da bu günahı kaldırmak için geldiğine inanılır. Fresklerde bolca yer alan insan figürlerinin bazıları diğerlerinden ayrılır. Kafasında sarı hale olan insanlar, Hristiyan olan, bu dine inanan kimselerdir. Eğer bu halenin ortasında haç varsa, bu kişŸi de Hz. İsa’dır. Haç işŸaretinin içindeki WN harfleri ise “Ben varolanım” anlamını taşŸımaktadır.

sumela manastiri 4

Bu freskte ise Meryem Ana’nın kucağında İsa vardır. İsa, eliyle teslis (üçleme) yapmaktadır. Arapça bir kelime olan teslis, Baba, Oğul, Kutsal Ruh’dan meydana gelen Tanrı kavramının kendisidir. Hristiyanların Hz. İsa’ya yükledikleri anlamdır.

Sümela Manastırı’na Nasıl UlaşŸılır?

Sümela Manastırı’na ulaşŸmak için öncelikle Maçka’ya ulaşŸmak gerekiyor. Trabzon merkezden güneye doğru 26 km’lik bir yol sonrası ulaşŸılan Maçka’dan 16 km doğuya doğru, Altındere Milli Parkı’na ulaşŸmalısınız. Sümela Manastırı, Altındere Milli Parkı içerisinde bulunuyor. İster özel aracınızla, isterseniz minibüslerle rahatça varabilirsiniz. Araçtan indiğinizde, orman içinde dar ve uzun bir patika yol üzerinden manastıra ulaşŸırsınız.

Bu makaleyi beğendiniz mi?

Sorularınız varsa yorum kısmına sorabilir, gezilerimizi @rotasenin Instagram hesabından takip edebilirsiniz. Beğendiyseniz aşağıdaki sosyal mecralara tıklayın ve arkadaşlarınızı da bu makaleden haberdar edin. Teşekkürler!