Trabzon’da 1238-1263 yılları arasında Trabzon İmparatorluğŸu krallarından I. Manuel Komnenos zamanında kilise olarak inşŸa edilen Ayasofya Kilisesi, III. Murat zamanında ve 1670 yılında Beylerbeyi Kürd Ali Bey‘in minber ve müezzin mahfili eklemesiyle cami olarak kullanılmaya başŸlanmışŸ.

I. Dünya SavaşŸı ve Rus işŸgali sırasında depo ve hastane olarak kullanılmışŸ, 1964 yılında ise İskoçya’da bulunan ve dünyada prestijli üniversiteler arasında yer alan Edinburgh Üœniversitesi ile Vakıflar Genel MüdürlüğŸü işŸbirliğŸi ile müze olarak ziyarete açılmışŸtır. Ardından 28 Haziran 2013 tarihinde Müslümanların ibadetine açılmışŸ, yeniden cami olarak kullanılmaya başŸlanmışŸtır.

İnşŸa edildiğŸi dönem, denize çok yakın olan, fakat şŸu anda aralarında 200 metre mesafede olan kilisenin bahçesinde Hristiyan ve Osmanlı dönemine ait mezar taşŸları, başŸka yerlerde bulunup buraya getirilen kalıntılar ile kiliseden bağŸımsız ve 1427 yılında deniz feneri olarak kullanılmak amacıyla yapılan bir çan kulesi bulunur.

trabzon ayasofya muzesi

Kilise yukarıdan bakıldığŸında haç şŸeklindedir. Kubbesi, Hz. İsa’nın havari sayısı gözönünde bulundurularak 12 köşŸeli inşŸa edilmişŸtir. Yapının güney girişŸi en görkemli bölümüdür.

GirişŸin üzerine yer alan kilit taşŸında Komnenos hanedanının devlet amblemi olarak bilinen tek başŸlı bir kartal motifi bulunur. Roma İmparatorluğŸu döneminde çift başŸlı kartal olan sembol, 475 yılında Batı Roma İmparatorluğŸu’nun yıkılmasıyla tek başŸlı kartal haline gelmişŸtir.

Hemen altında Hristiyan inancında kutsal ruhu temsil eden doğŸu ve batı yönüne doğŸru çevrilmişŸ iki beyaz güvercin bulunur. Yanlarında bulunan yıldız ve hilal, güneşŸ ile aynı, yani iyilik ve kötülüğŸü simgeler. Bunların altında ise ölümsüzlüğŸün simgesi geyik motifleri vardır. Friz üzerindeki figürlerde ise Adem ve Havva’nın yaratılışŸı ve cennetten kovulmaları ve çocukları Kabil’in Habil’i öldürme hikayeleri anlatılır.

trabzon ayasofya kilit tasi

Yapının doğŸu tarafında, yani girişŸ kapısının aksi yönünde, arka tarafta Bizans İmparatorluğŸu’nda DoğŸu ve Batı Roma’yi simgeleyen çift başŸlı kartal sembolü bulunur. Alt tarafında ise kesici aletler ile çizilmişŸ gemi motifleri bulunur. Bu motiflerin 1400 – 1700 yılları arasında limanlara gelen gemilere ait olduğŸu düşŸünülüyor.

Ayasofya Müzesi’nin içinde 6 çeşŸit mermerden yapılan bir yer döşŸemesi vardur. Bir benzeri, İstanbul Ayasofya Müzesi’nde üst katta kraliçe törenlerinin yapıldığŸı yer olarak geçen alanda vardır. Trabzon’da da törenler burada yapılır.

Ayasofya kilisesi Trabzon’da bulunan kiliseler arasında en çok süslemesi olan kilisedir ve yapının duvarları günümüze iyi bir şŸekilde korunarak gelmişŸ birçok fresk ile doludur.

İç kısımda kubbenin üzerinde her şŸeyin hakimi anlamına gelen Pantakrator freski bulunuyor. Hemen altında uçuşŸan melekler var. Kubbede bulunan 12 pencerenin aralıklarında 12 havarinin tasvirleri bulunuyor. Pandantiflerde Hz. İsa’nın doğŸumu, çarmıha gerilmesi, ölüler ülkesine inişŸi ve vaftizi bulunuyor.

Mihrabın üzerine denk gelen doğŸu apsisin üzerinde Hz. Meryem ve Hz. İsa, İsa’nın göğŸe yükseliğŸi, kutsanan havariler, balık tutma mucizesi, İsa’nın yaralarına dokunana kadar dirildiğŸine inanmayacağŸını söyleyen şŸüpheci Thomas ve Hz. Meryem’in doğŸumu bulunuyor.

Balık tutma mucizesi İsa’nın Yuhanna İncili’nde geçen bir mucizesidir. İsa, ilk üç havarisi ile birlikte balığŸa avına çıkar ve gece boyunca bir şŸey tutamazlar. Günün ilk ışŸıklarında İsa, balığŸa çıkan insanlara yiyecek bir şŸeyler olup olmadığŸını sorar. Tabii ki onun İsa olduğŸunu bilmezler. İsa, sorusuna – yok – cevabı alınca, “AğŸı, kayığŸın sağŸ yanına atın.” der ve birçok balık, ağŸlarına takılmışŸtır. İsa, ilk üç havarisini bu şŸekilde seçer.

Kuzey bölümde azizler ve Hz. İsa’nın ölüler ülkesine inişŸi ve çarmıha gerilmesi bulunuyor.

Batı duvarında ayak yıkama, son akşŸam yemeğŸi, Vali Pilatus ellerini yıkarken, Havari Petrus’un inkarı bulunuyor.

Kuzey dışŸ nartekste Hz. Yakup’un rüyası, Aziz George’a işŸkence edilmesi, sekiz asker Aziz, yeni Hristiyanların vaftizi, Hz. İsa’nın soyağŸacı, Havariler yeryüzünde vaaz ederken işŸlenmişŸtir.

Hıristiyanlıkta insanoğŸlu, Adem ve Havva’nın işŸlediğŸi gühanlardan ötürü doğŸarken bile günahkar doğŸar. İnsanoğŸlu, önceleri 30 yaşŸında vaftiz olurken, 30 yaşŸından önce ölenleri de düşŸünerek vaftiz yaşŸını bebeklik dönemlerine indirdiler. Hz. İsa’nın vaftiz sahnelerine bakıldığŸında, MS 27. yılda İsa’yı vaftiz eden, Luka İncili’ne göre İsa’nın akrabası olan Vaftizci Yahya’dır. Hrıstiyanlıkta, İsa’nın müjdecisi olarak kabul edildiğŸi için Müjdeci Yahya olarak da bilinir. Göktne bir ışŸık hüzmesi ve güvercinin inmesi şŸeklinde tasvir edilir.

Batı girişŸ narteksinde Hz. Meryem’e müjde, koruyucu Meryem, Hz. İsa ve Kitabı Mukaddes, tavanda dört İncil yazarı ve hayvan simgeleri, Hz. İsa’nın vaftizi, doğŸuşŸtan görmeyen birinin gözlerinin açılması bulunuyor.

trabzon ayasofya muzesi gozlerin acilmasi

Devamında bilginler arasındaki çocuk İsa, Hz. İsa’nın ilk mucizesi suyun şŸaraba dönmesi, şŸeytana tutsak olmuşŸ çocuğŸun iyileşŸtirilmesi, şŸifalı havuz ve kötürüm adamın iyileşŸtirilmesi, Hz. İsa’nın su üzerinde yürümesi ve fırtınayı dindirmesi, Havari Petrus’un kaynanasını iyileşŸtirmesi, Hz. Meryem ve vaftizci Yahya’nın Hz. İsa’dan rahmet dilemesi, 5000 kişŸinin doyurulması bulunuyor. Batı dışŸ nartekste ise mahşŸer resmedilmişŸ.

Yuhanna İncili’ne göre İsa’nın 5000 kişŸiyi doyoruması şŸu şŸekilde gerçekleşŸir. İsa gittiğŸi bir yerde, yaklaşŸık 5000 kişŸinin kendisini takip ettiğŸini görür ve yanındaki 12 havarisinden biri olan Filipus’a, kalabalık için nereden yemek bulabileceklerini sorar. Az ilerideki bir gencin elindeki beşŸ ekmeğŸi ve iki balığŸı alır, Allah’a şŸükreder ve ekmek ile balığŸı parçalara ayırarak yaklaşŸık 5000 kişŸilik kalabalığŸı doyurur.

trabzon ayasofya muzesi fresk

Ayasofya Müzesi’nin duvarlarında yer yer İncil yazarlarının sembolleri gibi tasvirler, geometrik bitkisel süslemeler, tek başŸlı kartal, hayali yaratıklar ve kuşŸ figürleri bulunmaktadır.

Bu makaleyi beğendiniz mi?

Sorularınız varsa aşağıdaki yorum bölümüne sorabilirsiniz. Bu tip gezilerimizi anlık takip etmek için bizi @rotasenin Instagram hesabından takip edin. Beğendiyseniz aşağıdaki sosyal mecralara tıklayın ve arkadaşlarınızı da bu makaleden haberdar edin.