Sultanahmet Meydanı’nın o bitmek bilmeyen insan selinden, bilet sırası beklemekten ve astronomik giriş ücretlerinden bunaldıysanız, kendinizi hemen sahil tarafına doğru uzanan yokuştan aşağı bırakın derim; on dakikalık rahat bir yürüyüşle şehrin ayakta kalan en eski ve en özel yapılarından birinin önüne çıkıyorsunuz. Küçük Ayasofya Camii, ana Ayasofya’nın o 25 Euro’luk telaşlı, gürültülü havasından tamamen uzak, 1500 yıllık koca bir tarihi tek bir kuruş ödemeden, kendi temponuzda ve huzurla hissedebileceğiniz gerçek bir sığınak.
- Giriş Ücreti: Ücretsiz
- Ziyaret Saatleri: Namaz vakitleri haricinde gün boyu açık
- Konum: Kadırga, Fatih (Sultanahmet Meydanı’ndan yürüyerek 10 dakika)
- Kıyafet Kuralı: Omuzlar ve dizler kapalı olmalı; kadın ziyaretçilerin başörtüsü takması gerekiyor.
Büyük Ayasofya'nın Sessiz Provası
Burası aslında İmparator I. Jüstinyen ve nüfuzlu eşi Theodora tarafından 527-536 yılları arasında yaptırılmış ve ilk adıyla Aziz Sergios ve Bakhos Kilisesi olarak anılmış bir yapı.
İşin arkasındaki hikâye de bir o kadar ilgi çekicidir: Rivayete göre Jüstinyen henüz gençken bir komploya karışmakla suçlanır ve idamla burun buruna gelir; fakat bu iki aziz imparatorun rüyasına girerek onun suçsuz olduğunu söyler. Canını bu sayede kurtaran Jüstinyen, tahta çıkar çıkmaz iki azize vefa borcunu ödemek için kolları sıvar ve bu yapıyı yükseltir.
Mimariye biraz meraklıysanız yapının içine girdiğiniz an hissedeceksiniz; burası hemen ardılları olacak o meşhur devasa Ayasofya’nın birebir zemin ve kubbe denemesi, cesur bir mimari provasıdır. Geniş kubbeyi taşıyan sekizgen gövde planı, Erken Bizans döneminin sınırları nasıl zorladığını çok net gösterir. 1497 yılına geldiğimizde ise II. Bayezid devrinin Darüssaade Ağası Hüseyin Ağa burayı camiye dönüştürür; böylece yapı, Bizans ve Osmanlı izlerinin birbirini ezmeden iç içe geçtiği çok katmanlı, etkileyici bir havaya kavuşur.
İç Mekanda Neler Görülmeli?
İçeriye ilk adımınızı attığınızda sizi öyle abartılı, şaşaalı süslemeler karşılamaz ama mekânın kendine has sadeliği ve mimari incelikleri hemen etkisini gösterir. Başınızı yukarı kaldırdığınızda göreceğiniz o dilimli kubbe, sekizgen planın üzerinde süzülür gibi durur. Günün saatine göre pencerelerden kırılıp içeri dolan yumuşak ışık ise insana gerçekten zamanın durduğunu hissettiren, dingin bir atmosfer yaratır.
Alt katta yürürken sütunların yanından öylece geçip gitmeyin, yakından bakın; o çağlardan kalma yeşil ve kırmızı damarlı mermerlerin işçiliği bugün bile göz alıcıdır. Hatta sütun başlıklarını dikkatle incelerseniz, Jüstinyen ile Theodora’nın isimlerinin baş harflerinden örülmüş monogramları hemen fark edeceksiniz.
Sütunların hemen üzerinde, bütün mekânı çepeçevre dolanan o zarif Yunanca kitabe kuşağı ise İstanbul’da günümüze kalabilmiş en kusursuz Bizans yazıtlarından biridir ve doğrudan imparator ile azizlere adanmıştır. Bir köşede gözünüze çarpacak olan ve vaktiyle vaftiz suyu çıkarmak için kullanıldığı bilinen eski su tulumbası da hâlâ ilk günkü yerinde durur.
Medrese Avlusu ve Geleneksel Sanatlar
Küçük Ayasofya’yı sadece gezilip çıkılan soğuk bir tarihi eser olmaktan kurtarıp yaşayan bir mahallenin sıcak kalbi yapan asıl yer, kesinlikle o huzurlu avlusudur. Hüseyin Ağa’nın camiyle birlikte yaptırdığı, yakın dönemde de güzel bir restorasyondan geçen medrese odaları, günümüzde geleneksel Türk el sanatlarını yaşatan ustaların atölyesi olarak kullanılıyor. Açık kapılardan kafanızı uzattığınızda tezhip, hat, sedef kakma veya çiniyle sabırla uğraşan zanaatkârları çalışırken bizzat izleyebilirsiniz.
Burası hem semt sakinlerinin hem de İstanbul’un saklı köşelerini keşfetmeyi sevenlerin soluklandığı çok tatlı bir vaha gibidir. Yeşillikler arasında keyifle dolaşan kedileri ve bahçedeki tavukları izlerken, asmaların altındaki o mütevazı çay ocağından 20-25 TL gibi sembolik fiyatlara taze bir çay ya da güzel bir Türk kahvesi alıp günün yorgunluğunu üzerinizden atabilirsiniz. Avlu kapısına doğru yöneldiğinizde ise yapıyı camiye çeviren ama daha sonra hüzünlü bir saray entrikasıyla idam edilen Hüseyin Ağa’nın Kesikbaş Türbesi sizi karşılar.
Ziyaret Kuralları ve Çalışma Saatleri
Burası turistik bir müzeden ziyade aktif bir mahalle camisi olduğu için girişinde herhangi bir bilet ya da ücret talep edilmez. Yalnızca cemaatin rahatça ibadet edebilmesi adına namaz vakitlerinde gezi amaçlı ziyaretlere doğal olarak kısa bir ara verilir. Cuma günleri öğle vaktinde ortam epey kalabalıklaşır; bu yüzden hem içeriyi sakin kafayla gezmek hem de kubbeden süzülen o güzel ışıkta en iyi fotoğrafları yakalamak isterseniz sabahın erken saatlerini ya da ikindiden sonraki o dingin zamanları tercih etmenizi öneririm.
İçeri girerken ayakkabılarınızı kapıdaki ahşap raflara bırakmanız gerekiyor. İbadethane adabına uygun olarak omuzları ve dizleri örten kıyafetler tercih etmeye özen göstermelisiniz; kadın ziyaretçilerin de içeri girerken başlarını örtmesi bekleniyor. Eğer yanınızda uygun bir şal veya örtü yoksa hiç dert etmeyin, giriş kapısının hemen yanında ziyaretçiler için temiz örtüler bulunduruluyor.
Küçük Ayasofya'ya Nasıl Gidilir?
Fatih’in Kadırga ile Cankurtaran semtleri arasında, tarihi sahil surlarının hemen arkasında gizlenen camiye gitmenin en keyifli yolu kesinlikle yürümektir. Sultanahmet Meydanı’ndan ya da T1 tramvay hattının Sultanahmet durağında indikten sonra, denize doğru kıvrılan o karakteristik Arnavut kaldırımlı tarihi sokakları takip ederek yokuş aşağı yaklaşık 10 dakikada rahatça kapısına varabilirsiniz.
Eski banliyö tren hattının hemen dibinde yer alan bu mahallenin sokakları oldukça dardır ve çoğu sokak tek yönlü akar. Caminin civarında aracınızı park edecek yer bulmak neredeyse imkânsız bir eziyete dönüşebileceğinden, buraya sakın özel aracınızla ya da taksiyle girmeye kalkışmayın; toplu taşıma kullanıp yürümek size hem vakit hem de büyük bir huzur kazandırır. Eğer yürüyüşe sahil tarafından başlayacaksanız, Kennedy Caddesi üzerinden Çatladıkapı alt geçidini kullanarak da birkaç dakika içinde caminin önüne rahatlıkla geçebilir; gezi sonrasında tepeye tırmanarak Sultanahmet Camii ve İbrahim Paşa Sarayı içindeki Türk ve İslam Eserleri Müzesi salonlarına bağlanabilirsiniz.
